Rekenprogramma’s voor koelinstallaties vergeleken: welke tools gebruiken wij?
Het blijft een doorn in het oog: veel koeltechnici rekenen nog steeds in verouderde Excel-sheets of met software die decennia oud is. Een leidingdiameter die net verkeerd wordt gekozen, een compressor die te krap is geselecteerd of een koudemiddelvulling die niet klopt — het verschil tussen een rendabel systeem en een energieverslindend systeem is vaak een paar getallen in een rekenprogramma. Wij werken dagelijks met supermarktkoeling, CO2-systemen en energieopslag in koelhuizen, en hebben in de loop der jaren een gereedschapskist opgebouwd met tools die elkaar aanvullen. In dit artikel vergelijken we de rekenprogramma’s die wij gebruiken en leggen we uit waarom geen enkele tool alles kan.
Waarom rekenprogramma’s onmisbaar zijn in de koeltechniek
Een koelinstallatie is een samenhangend systeem waarin elke component invloed heeft op de rest. Een verkeerd gekozen leidingdiameter leidt tot drukverlies en dus tot een hoger energieverbruik van de compressor. Een verkeerde koudemiddelvulling zorgt voor oververhitting of juist vloeistofslag. En een verkeerde compressorselectie betekent dat het systeem continu op de rand van zijn kunnen draait. In supermarktkoeling met CO2 koeling komt daar nog een factor bij: de hoge drukken in het transkritische gebied maken het systeem extra gevoelig voor rekenfouten. Een afwijking van een paar bar kan het verschil maken tussen een stabiel systeem en een installatie die continu in storing valt.
Van natte vingerwerk naar onderbouwde selectie
Vroeger werd er veel op ervaring en vuistregels gerekend. Dat werkt tot op zekere hoogte, maar zodra je te maken krijgt met natuurlijke koudemiddelen, warmtepompen of energieopslag, schiet het natte vingerwerk tekort. Een goed rekenprogramma dwingt je om de juiste parameters in te voeren: verdampingstemperatuur, condensatietemperatuur, massaflow, drukverlies. Het resultaat is een onderbouwde selectie in plaats van een gok. Wij zien dat dit het verschil maakt tussen een installatie die tien jaar probleemloos draait en een installatie die elke zomer opnieuw moet worden bijgesteld.
De rol van energieopslag in koelhuizen bij dimensionering
Energieopslag in koelhuizen — zoals bij NightWind — voegt een extra dimensie toe aan de dimensionering. Je moet niet alleen rekening houden met de piekvraag, maar ook met de vraag hoe je koude kunt opslaan tijdens de nacht om overdag te gebruiken. Dat vraagt om simulaties die verder gaan dan een statische berekening. Wij gebruiken hiervoor specifieke tools, waarover later meer.
De klassiekers: CoolPack, Danfoss en Bitzer
Er zijn drie namen die je in vrijwel elke koeltechnische werkplaats tegenkomt: CoolPack, Danfoss en Bitzer. Elk heeft zijn eigen sterke en zwakke punten.
CoolPack: gratis maar gedateerd
CoolPack is een gratis programma dat al jaren meegaat en nog steeds veel wordt gebruikt in Nederland. Het is een verzameling rekenmodules voor onder andere leidingdiameters, koudemiddelvulling en compressorselectie. Het grote voordeel is de prijs: nul euro. Het nadeel is dat de interface gedateerd is en dat de ondersteuning voor nieuwere koudemiddelen beperkt is. Voor eenvoudige berekeningen is het prima, maar voor CO2 koeling of warmtepompen schiet het tekort.
Danfoss Coolselector en CO2-tools
Danfoss Coolselector is een stuk moderner. Het wordt veel toegepast voor CO2 koeling in supermarkten en biedt uitgebreide mogelijkheden voor het selecteren van componenten zoals kleppen, regelaars en warmtewisselaars. De software is gratis en wordt regelmatig bijgewerkt. Voor supermarktkoeling met CO2 is dit een van de tools die wij het meest gebruiken.
Bitzer Software voor compressor- en systeemselectie
Bitzer Software is de standaard voor compressorselectie in de koeltechniek. Het programma biedt gedetailleerde prestatiegegevens voor vrijwel elke compressor die Bitzer maakt, inclusief CO2-varianten. Je kunt complete systemen doorrekenen, van verdamper tot condensor. Wij gebruiken het dagelijks voor supermarktkoeling, omdat het snel inzicht geeft in de prestaties van een systeem onder verschillende omstandigheden.
- CoolPack: gratis, verouderd, nog veel gebruikt in Nederland
- Danfoss Coolselector: sterk voor CO2 koeling in supermarkten
- Bitzer Software: de standaard voor compressorselectie
Fabrikanttools voor warmtepompen en natuurlijke koudemiddelen
Naast de klassiekers zijn er tools van fabrikanten zoals GEA, Güntner en Kelvion. Deze zijn vaak specifiek gericht op hun eigen componenten, wat integratie in een breder systeem lastig maakt.
GEA en Güntner: sterke selectietools voor warmtepompen
GEA en Güntner bieden goede selectietools voor warmtepompen en warmtewisselaars. Je kunt hiermee de prestaties van een warmtepomp onder verschillende condities doorrekenen, inclusief natuurlijke koudemiddelen. Het nadeel is dat de tools vaak alleen hun eigen producten ondersteunen. Wil je een systeem met componenten van verschillende fabrikanten doorrekenen, dan moet je de uitkomsten handmatig combineren.
Kelvion voor warmtewisselaars in CO2 koeling
Kelvion heeft tools voor het selecteren van warmtewisselaars, waaronder varianten die geschikt zijn voor CO2 koeling. De software geeft gedetailleerde informatie over warmteoverdracht en drukverlies. Ook hier geldt: het is een fabrikanttool, dus je bent gebonden aan hun assortiment.
Simulatietools voor energieopslag en NightWind
Voor energieopslag in koelhuizen en het modelleren van NightWind gebruiken wij simulatieprogramma’s die verder gaan dan statische berekeningen.
NightWind: koude opslaan in de nacht
NightWind is een methode om koude op te slaan in koelhuizen en wordt in Nederland toegepast. Het idee is simpel: ’s nachts, wanneer de elektriciteit goedkoper en de buitentemperatuur lager is, koel je het koelhuis verder af dan nodig. Overdag gebruik je die opgeslagen koude om de piekvraag af te vlakken. Dit verlaagt de energiekosten en vermindert de belasting van het elektriciteitsnet. Om dit goed te dimensioneren, moet je weten hoeveel koude je kunt opslaan en hoe snel je die weer afgeeft. Daarvoor gebruik je simulatiesoftware.
TRNSYS en EnergyPlus voor gebouw- en systeemsimulatie
TRNSYS is een simulatieprogramma dat wij gebruiken voor energieopslag in koelhuizen. Het kan dynamische processen modelleren, zoals het gedrag van een koelhuis onder wisselende buitentemperaturen en belastingen. EnergyPlus is een alternatief dat vooral in de gebouwde omgeving wordt gebruikt. Beide tools zijn krachtig, maar vragen de nodige kennis van zaken. Wij combineren ze soms met eigen Excel-modellen om specifieke berekeningen te maken.
Onze praktijkervaring: welke software kiezen wij?
Geen enkele tool kan alles. Dat is de belangrijkste les uit onze praktijk. Voor supermarktkoeling met CO2 gebruiken wij Danfoss Coolselector en Bitzer. Voor energieopslag in koelhuizen gebruiken wij TRNSYS, aangevuld met eigen Excel-modellen. En voor eenvoudige berekeningen grijpen we nog wel eens naar CoolPack, al is dat vooral voor snel werk.
Voor supermarktkoeling: Danfoss en Bitzer
In supermarktkoeling is de combinatie van Danfoss Coolselector en Bitzer Software voor ons de standaard. Coolselector gebruiken we voor het selecteren van kleppen en regelaars, Bitzer voor de compressorselectie. Door beide te combineren krijgen we een compleet beeld van het systeem. We rekenen altijd meerdere scenario’s door: zomer- en wintercondities, vollast en deellast.
Voor energieopslag: TRNSYS en eigen Excel-modellen
Voor energieopslag in koelhuizen gebruiken we TRNSYS om het dynamische gedrag te simuleren. Daarnaast hebben we eigen Excel-modellen ontwikkeld voor specifieke berekeningen, bijvoorbeeld voor de laad- en ontlaadtijden van de koudeopslag. Die modellen zijn niet bedoeld om TRNSYS te vervangen, maar om snel varianten door te rekenen.
Toekomst van rekenprogramma’s in de koeltechniek
De komende jaren zal er veel veranderen. AI en cloudgebaseerde tools zullen steeds meer realtime data gebruiken om systemen te optimaliseren.
AI en cloud: de volgende generatie
Fabrikanten zoals Emerson en Danfoss werken aan cloudgebaseerde platforms die realtime data van installaties gebruiken om prestaties te voorspellen en storingen te voorkomen. AI speelt daarbij een steeds grotere rol. Wij verwachten dat deze tools op termijn de traditionele rekenprogramma’s aanvullen, maar niet volledig vervangen. Je blijft als koeltechnicus verantwoordelijk voor de juiste invoer en de interpretatie van de resultaten.
Integratie van energieopslag en warmtepompen
Een andere ontwikkeling is dat energieopslag en warmtepompen steeds vaker standaard worden meegerekend in rekenprogramma’s. NightWind en vergelijkbare methoden zullen niet langer een niche zijn, maar een vast onderdeel van de dimensionering. Wij verwachten dat tools als TRNSYS en EnergyPlus hierin een grotere rol gaan spelen, en dat fabrikanttools steeds meer integratiemogelijkheden bieden.
FAQ
Wat is het beste rekenprogramma voor CO2 koeling in supermarkten?
Voor CO2 koeling in supermarkten gebruiken wij Danfoss Coolselector in combinatie met Bitzer Software. Coolselector is sterk in het selecteren van kleppen en regelaars, Bitzer in compressorselectie. Geen enkele tool dekt alles, dus combineren is het devies.
Is CoolPack nog steeds bruikbaar in 2025?
CoolPack is gratis maar verouderd. Het wordt nog veel gebruikt in Nederland voor eenvoudige berekeningen, maar voor CO2 koeling en warmtepompen schiet het tekort. Wij gebruiken het alleen nog voor snel werk.
Hoe dimensioneren jullie energieopslag in koelhuizen?
Wij gebruiken TRNSYS voor dynamische simulaties en eigen Excel-modellen voor specifieke berekeningen. NightWind is een methode om koude op te slaan in koelhuizen en wordt in Nederland toegepast. De dimensionering hangt af van de gewenste opslagcapaciteit en de laad- en ontlaadtijden.
Kunnen fabrikanttools zoals GEA en Güntner worden gecombineerd met andere software?
Dat kan, maar het is omslachtig. Fabrikanttools zijn vaak specifiek voor hun eigen componenten. Wil je een systeem met componenten van verschillende fabrikanten doorrekenen, dan moet je de uitkomsten handmatig combineren. Wij doen dat regelmatig, maar het kost extra tijd.
Wat is de rol van AI in de toekomst van rekenprogramma’s?
AI en cloudgebaseerde tools zullen realtime data gebruiken om systemen te optimaliseren en storingen te voorspellen. Wij verwachten dat ze de traditionele rekenprogramma’s aanvullen, maar niet volledig vervangen. De koeltechnicus blijft verantwoordelijk voor de juiste invoer en interpretatie.
De keuze voor een rekenprogramma hangt dus af van je doel: supermarktkoeling, CO2-systemen of energieopslag in koelhuizen. Wij combineren altijd meerdere tools voor betrouwbare resultaten. CoolPack voor snel werk, Danfoss en Bitzer voor supermarktkoeling, TRNSYS voor energieopslag. Geen enkele tool is perfect, maar met de juiste combinatie kom je een heel eind.